Uyuşturucu Kullanma, Bulundurma ve Özendirme Suçları: TCK’da Ne Öngörülüyor?
Türk Ceza Kanunu (TCK), uyuşturucu maddeyle ilgili suçları üç ayrı başlık altında düzenlemiştir:
- Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak (m.191)
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188)
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, özendirme (m.190)
Bu üç suç tipi hem amaç hem de failin kastı (niyeti) bakımından birbirinden ayrılır. İşte her birine dair temel noktalar:
- Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek Veya Bulundurmak Ya Da Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanma Suçu (TCK m.191)
TCK m.191 uyarınca, “Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Ancak yasa koyucu burada sadece cezalandırmayı değil, rehabilitasyonu da hedefler. Bu nedenle kişiye tedavi ve denetimli serbestlik imkânı tanınmıştır. Bu çerçevede, Cumhuriyet savcısı, yeterli delil bulunması durumunda kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir.
Bu erteleme süresi boyunca şüpheli hakkında en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır ve gerek görüldüğünde tedaviye yönlendirilmesi de mümkündür. Denetimli serbestlik süresi en fazla 3 yıldır.
Denetimli serbestlik müdürlüğü, sürecin etkinliğini sağlamak amacıyla şüphelinin uyuşturucu madde kullanıp kullanmadığını yılda en az iki defa test eder. . Bu sistem, cezalandırmadan çok iyileştirme ve topluma kazandırma amacını taşır.
Eğer kişi bu süreçte belirlenen yükümlülüklere aykırı davranırsa, ertelenen kamu davası açılır ve hakkında uyuşturucu kullanma suçu kapsamında cezai yargılama süreci başlatılır.
Yargıtay Uygulamaları
- Kullanmak için bulundurma ile satış amacıyla bulundurma arasındaki fark; madde miktarı, paketleme biçimi, tartım aleti ve failin beyanına göre değerlendirilir.
- Örneğin; Yargıtay 10. CD 2023/4879 E., 2024/112 K. sayılı kararda, sanığın üzerinde 1 gram esrar bulunması “kullanmak için bulundurma” sayılmıştır.
- Buna karşılık, Yargıtay 20. CD 2023/3562 E., 2023/4976 K. kararında, çok sayıda küçük paket hâlindeki madde “satış amacıyla bulundurma” olarak değerlendirilmiştir.
2. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Bulundurma ve Ticareti (TCK m.188)
Bu madde, uyuşturucu maddeyi satmak, nakletmek, depolamak veya başkalarına vermek gibi ticaretle bağlantılı fiilleri kapsar.Kullanım amacı dışındaki her türlü bulundurma ticaret kapsamında değerlendirilir.
Temel ceza 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezasıdır.
Fiil çocuklara, okul çevresinde veya kamu görevlisi eliyle işlenirse cezalar daha da ağırlaşır (TCK 188/4).
Uygulamada en çok karıştırılan nokta kullanma amacı ve ticaret amacı ayrımıdır. Yargıtay, bu ayrımı yaparken şu ölçütleri kullanır:
- Maddenin miktarı
- Paketleme şekli
- Hassas terazi, kilitli poşet, not defteri gibi araçların varlığı
- Failin ekonomik durumu ve savunması
Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2021/2058 esas numaralı kararında; ‘Miktar tek başına belirleyici değildir; paketleme, hassas terazi, satışa hazır düzenek, telefon trafiği gibi deliller bir arada değerlendirilmelidir.’ vurgusu yapılmıştır.
Bu suç kasten işlenebilir; failin uyuşturucu maddeyi ticaret amacıyla bulundurduğunu bilmesi ve istemesi gerekir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.
3. Uyuşturucuya Özendirme veya Kullanımını Kolaylaştırma (TCK m.190)
TCK m.190, kamuoyunda çoğu zaman gözden kaçsa da son yıllarda özellikle sosyal medya paylaşımları nedeniyle çokça gündeme gelmiştir. Maddeye göre:
“Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştıran veya özendiren kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Bu hüküm sadece fiili eylemleri değil, söz, yazı, görsel veya dijital içerikleri de kapsar.
Günümüzde birçok sosyal medya kullanıcısı, şarkı, video, tweet veya hikâye paylaşımında farkında olmadan bu suça konu olabilecek içerikler üretmektedir.
Bir paylaşım;
- Uyuşturucu kullanımını normal, eğlenceli veya çekici gösteriyorsa,
- Şarkı, video ya da “şaka” içerikleriyle teşvik edici bir etki yaratıyorsa,
TCK 190 kapsamında suç oluşturabilir.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi’nin 2024 tarihli bir kararında; sanığın TikTok hesabında uyuşturucu madde kullanımını mizah unsuru olarak işlemesi, “uyuşturucu kullanımına özendirme” olarak kabul edilmiştir. Mahkeme, sanığın “şaka amaçlı yaptım” savunmasını dikkate almamış; “mizah sınırını aşan, teşvik niteliğinde paylaşım” olarak nitelendirmiştir.
Basın-yayın veya sosyal medya yoluyla işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Yani 7,5 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir. Ayrıca paylaşımın, fiilin, çocuklara yönelik olması hâlinde yaptırım daha da ağırlaşır.
4. Sanat, İfade Özgürlüğü ve Hukukun Sınırı
Anayasa’nın 26. maddesi ifade özgürlüğünü korur; ancak bu özgürlük başkalarını suça özendirmeme sınırıyla kısıtlanabilir. Yargıtay, bu dengenin belirlenmesinde içeriğin amacını, bağlamını ve etkisini dikkate alır. Bir sanatçının uyuşturucu karşıtı mesajlar vermesi suç değildir; ancak maddenin övülmesi veya teşvik edilmesi durumunda suç oluşur.
Uyuşturucu suçları, yalnızca bireysel bir tercih değil; toplumun tamamını etkileyen bir kamu sağlığı ve kamu güvenliği sorunudur. TCK 191’deki kullanıcıya yönelik tedavi ve denetim düzenlemeleri, ceza adalet sisteminin insani yönünü gösterirken; TCK 188’deki ağır yaptırımlar da uyuşturucu ticaretiyle mücadelede caydırıcı bir rol oynar. Öte yandan TCK 190 ile birlikte sosyal medya çağında özendirme suçunun önemi giderek artmıştır. Artık bir paylaşım, bir şarkı sözü veya bir video, doğrudan cezai sonuç doğurabilir.
Bu nedenle özellikle gençlerin ve içerik üreticilerinin farkında olması gereken önemli bir hukuki sınır vardır: “Bilgilendirmek suç değildir, özendirmek suçtur.”
5. Sık Sorulan Sorular
1️⃣ Uyuşturucu kullandığım için yakalanırsam hemen ceza alır mıyım?
Uyuşturucu kullanmak suçtur. Burada yakalandığınız ortam, miktar ve benzeri hususlar oldukça önemlidir. Eğer yukarıda izah edildiği gibi makul bir düzeyde yalnızca kullanırken yakalanmanız halinde somut olaya göre savcı sizi tedavi veya denetimli serbestliğe yönlendirebilir. Süreci başarıyla tamamlarsanız ceza almazsınız.
2️⃣ Kullanmak için bulundurduğum madde miktarı fazla olursa ticaret sayılır mı?
Yargıtay’a göre miktar tek başına belirleyici değildir. Paketleme biçimi, kullanım izleri, terazi bulunup bulunmadığı gibi unsurlar da birlikte değerlendirilir. Bu konuda mevcut delil durumu, sürecin takibi, savunmanız oldukça önemli olacaktır.
3️⃣ Sosyal medyada şaka amaçlı uyuşturucu kullanım paylaşımı yaparsam suç olur mu?
Evet, içerik mizah amacı taşısa dahi, özendirici nitelikteyse TCK 190 kapsamında cezalandırılabilir.
4️⃣ Tedavi sürecini tamamladım, sicilime işler mi?
Hayır. Tedavi ve denetimli serbestlik sürecini başarıyla tamamlayanlar hakkında dava açılmaz, sabıka kaydı oluşmaz.
5️⃣ Uyuşturucu ticareti suçunda etkin pişmanlık var mı?
Evet. TCK m.192’ye göre fail, suçu ortaya çıkaran veya diğer suçluların yakalanmasına yardımcı olursa cezasında indirim yapılabilir.
Stj. Av. Şeyma ÇAMOĞLU
📌 Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaylar yönünden mutlaka uzman bir avukata danışılmalıdır.
